Baszta Halszki

Stojąca obok wieża, tak zwana Baszta Halszki bądź Czarnej Księżniczki, pochodząca z początku XVI wieku, jest najlepiej zachowanym fragmentem założenia wzniesionego przez kasztelana poznańskiego Łukasza Górkę. Trzykondygnacyjna, wysoko podpiwniczona, ze sklepioną kondygnacją piwnicy i parteru oraz krytym stropem piętrem, z niewielką przybudówką mieszczącą klatkę schodową i dekoracyjnym wykuszem jest przykładem wieży łączącej funkcje obronne z mieszkalnymi. Kontynuuje tym samym głęboko średniowieczną tradycję rycerskich wież mieszkalnych, jakich najlepszym przykładem jest Xlll-wieczna wieża w Siedlęcinie na Śląsku. Siedziba rycerska w średniowieczu to tylko w nielicznych wypadkach murowany zamek. Najczęściej to drewniana fortalicja lub wieża spełniająca funkcje gospodarcze, obronne i rezydencjonalne. Jeszcze w XVI wieku w Kórniku Górkowie wznieśli drewnianą rezydencję, choć byli najzamożniejszym rodem w Wielkopolsce. Tak naprawdę zasadnicza zmiana nastąpiła dopiero w drugiej połowie XVIII wieku. W szamotulskiej wieży przez czternaście lat (1559-1573) więziona była przez swego męża, wojewodę poznańskiego Łukasza Górkę, Halszka z Ostroga (1539-1582), córka kniazia Eliasza Ostrogskiego, dziedziczka ogromnej fortuny na Wołyniu i Ukrainie. Jej tragiczne losy stały się tematem dramatów Kraszewskiego, Szujskiego, Przeździeckiego.

Szamotuły

Pierwsze zabudowania o charakterze rezydencjonalno-obronnym wzniesione zostały w tym miejscu zapewne na początku XV wieku. Sto lat później, około 1518 roku, Łukasz Górka gruntownie odnowił założenie, wzniósł baszty i wieże, otoczył całość fosą. Jego główną częścią stał się murowany budynek zamkowy, złożony z dwóch skrzydeł w formie litery L, piętrowy, nakryty dachem dwuspadowym. Murowany ganek filarowo-kolumnowy, który dziś poprzedza wejście do budynku, pochodzi z czasu kolejnej gruntownej przebudowy z 1869 roku. W 1926 roku dobra Szamotuty-Zamek należały do Skarbu Państwa. Majątek liczył 1200 hektarów i miał gorzelnię.

Sulejewo

Dwór parterowy, nakryty dachem naczółkowym, z ryzalitem na osi wyższym od korpusu o kondygnację mezzanina i zwieńczonym trójkątnym naczółkiem. Wejście poprzedzone kiedyś drewnianym gankiem kolumnowym. Z boku parterowa przybudówka. Dwór wzniesiony najprawdopodobniej przed połową XIX wieku i potem przebudowany.

Sulejewo występuje w dokumentach co najmniej od 1294 roku. W roku 1362 należało do burgrabiego pyzdrskiego Andrzeja z Drzeczkowa i jego brata Piotra, a pod koniec XVI wieku do Sulejewskich i Gałęskich. Później było własnością tych nielicznych rodzin, których narodowość – polska lub niemiecka – nie zawsze była wykrystalizowana, to jest do Unrugów, piszących się też von Unruh, oraz Zaydliców, piszących się też von Seydlitz. Od 1833 roku własność Littmannów, w których rękach Sulejewo pozostawało aż do okresu międzywojennego. Jedynie w latach 1888-1906 właścicielką Sulejewa była Elżbieta Cioromska primo voto Littmann.

W 1927 roku właścicielem Sulejewa był Niemiec Feliks Littmann. Majątek w 1926 roku liczył 404 hektary.

Pudliszki

Na miejscu dawnego średniowiecznego gródka otoczonego fosą, istniejącego jeszcze w drugiej połowie XVIII wieku, w początku XIX stulecia wybudowano klasycystyczny dwór, wielokrotnie później przebudowywany, piętrowy, podpiwniczony, z pozornymi ryzalitami w obu fasadach. W fasadzie frontowej pseudoryzalit podzielony czterema lizenami i zwieńczony trójkątnym frontonem.

Pudliszki występują w dokumentach od XIII wieku, kiedy to w 1245 roku Wierzbięta i Ractawa, wdowa po kasztelanie krakowskim, nadali Pudliszki klasztorowi cysterek w Łubnicy. W XVII wieku własność Gorzeńskich, a w XVIII Wilczyńskich i Pruskich. W tym samym stuleciu Pudliszki trzymali zastawem Morawscy. Tu urodził się w 1783 roku Franciszek Morawski, generał, poeta i minister wojny w 1831 roku. Później Pudliszki należały do Łubieńskich, a w 1888 roku do Niemca Hermanna Kennemanna. W okresie międzywojennym właścicielami byli Fenrychowie. Tadeusz Fenrych, właściciel Ziemlina, brat Stanisława Fenrycha z Pudliszek, został zamordowany w Buchenwaldzie w 1942 roku. Natomiast jego syn Tadeusz (ur. 1928), żołnierz AK, zamordowany został przez Niemców w Tarnowie w 1944 roku.

W roku 1930 Pudliszki należały do Stanisława Fenrycha. Majątek w 1926 roku liczył 743 hektary i miał fabrykę konserw owocowych, wytłocznię win, gorzelnię i cegielnię.

Osiek

Parterowy dwór, nakryty dachem naczółkowym, z szerokim portykiem kolumnowym wejścia i szeroką wystawką dachową powyżej zwieńczoną trójkątnie. Elewacje dworu boniowane. W narożniku tylnej elewacji krępa dwukondygnacyjna kwadratowa wieżyczka. Dwór zbudowany w 1844 roku dla Parczewskich.

Osiek wymieniany jest w dokumentach co najmniej od 1348 roku, kiedy to występuje niejaki Czesanta z Osieka. W XVI wieku właścicielami byli Osieccy, w XVII wieku Łopateccy, w XVIII wieku Skarżyńscy, a następnie Katowscy, Miaskowscy, w XIX wieku Parczewscy i Wojakowscy. W 1863 roku Osiek należał do Gottlieba Bieskego, a później Juliusa Bieskego.

W 1882 roku z rąk niemieckich majątek wykupił Rafał Zabłocki i pozostawał jego właścicielem do 1910 roku. Po nim majątek trafił do hr. Zygmunta Czarneckiego z Ruska, a następnie Wandy z Dormanowskich baronowej Graeve z Karolewa. Dwóch synów Wandy Graeve zginęło w czasie wojny: Antoni (ur. 1904), rozstrzelany został przez Niemców na rynku w Gostyniu 21 października 1939 roku, i Władysław Graeve, który poległ we wrześniu 1939 roku.

W 1939 roku Osiek był własnością baronowej Wandy Graeve. Majątek w 1926 roku liczył 270 hektarów.

zagadanienia dwor brody plawin piotrkowice kolaczkowo gorka duchowna b 2 zagadanienia dwor b 2 siekowo morkowo koszuty gluchowo niemieczkowo b 3 zagadanienia dwor b 3 baby jeziorki komorze przybyslawskie lipnica mszczyszyn b 4 zagadanienia dwor b 4 galazki wielkie lubaszcz olszowa recz szurkowo b 5 zagadanienia dwor b 5 zolcz tulce rakowka krzycko male chwaliszewo b 6 zagadanienia dwor b 6 kuchary przysieka wojnowice zbechy samostrzel b 7 zagadanienia dwor b 7 koscianki wlasciciele wroblewa wroblewo woniesc naleczowie szamotulscy b 8 zagadanienia dwor b 8 baszta halszki szamotuly sulejewo pudliszki osiek b 9 zagadanienia dwor b 9 wlasnosc kornika ciekawa rezydencja kornik bialotul trzebosz b 10 zagadanienia dwor b 10 borzewscy przygodzice pozarowo dzierznica gasawy b 11 zagadanienia dwor b 11 popowo wszolow rogowo galowo fabianow b 12 zagadanienia dwor b 12 korzkwy orla procyn zerniki miedwin b 13 zagadanienia dwor b 13 mielzynscy chobienice strzeszki suchary rod wezykow b 14 zagadanienia dwor b 14 zalesie witoslaw tarnowo paluckie starezyn prusim b 15 zagadanienia dwor b 15 bieczyny dabki glugowiec myszkowo przylepki b 16 zagadanienia dwor b 16 jankowscy jankowice helenowo gutow nazwa palacu b 17 zagadanienia dwor b 17 chlapowscy wlasnosc kosciana bonikowo boczkow czarnotul b 18 zagadanienia dwor b 18 czarnotki ciolkowscy ciolkowo tworca palacu gola b 19 zagadanienia dwor b 19 gorkowie grabonog wegorzewo sobiejuchy smogulecka wies b 20 zagadanienia dwor b 20 skoraczewscy skoraczew przebedowo lacko czarnuszka