Chłapowscy

Ostatnim właścicielem Bonikowa był jeden z najwybitniejszych przedstawicieli rodziny Chłapowskich, syn Stefana Euzebiusza i Marii Chłapowskich -Alfred (ur. 1874), który po maturze zdanej w słynnym poznańskim gimnazjum św. Marii Magdaleny studiował rolnictwo, prawo i ekonomię na uniwersytetach niemieckich i w Paryżu. Wcześnie zaangażował się w pracę społeczną i narodową, współpracując ze znanymi narodowcami, braćmi Seydami i ks. Antonim Stychlem. W 1897 roku współzałożył „Gazetę Polską” w Kościanie. Działał również w Stowarzyszeniu „Straż”. W 1906 roku był współzałożycielem „Kuriera Poznańskiego”, a także agencji informacyjnej „Prasa”. W latach 1904-1909 był postem do parlamentu niemieckiego, w latach 1905-1914 przewodniczącym Kółka Rolniczego w Kościanie, a zaraz po pierwszej wojnie członkiem zarządu zasłużonego wielkopolskiego Centralnego Towarzystwa Gospodarczego. W czasie pierwszej wojny z ramienia Zakonu Maltańskiego, będąc jego członkiem, opiekował się szpitalami w Serbii i Macedonii. W 1918 roku został komendantem Straży Ludowej, w 1919 roku delegatem do sejmu dzielnicowego, w 1922 roku posłem na sejm, a w 1923 roku ministrem rolnictwa w gabinecie Wincentego Witosa. Od 1924 roku był ambasadorem RP we Francji, gdzie prowadził bardzo aktywną działalność dyplomatyczną aż do odwołania w 1936 roku. Pod koniec swego urzędowania w Paryżu wybrał na nową siedzibę polskiej ambasady wspaniały pałac Hotel Talleyrand-Sagan.

Własność Kościana

Bonikowo jest znane w źródłach od 1310 roku. W XIV wieku własność miasta Kościana, później prawdopodobnie Borków z Gryżyny, następnie Bonikowskich. Od 1414 roku stanowiło część starostwa kościańskiego. Ostatnim starostą był Józef Chłapowski (1756-1826), który otrzymał dobra starostwa od króla Stanisława Augusta jako lenno dziedziczne. Mimo to Prusacy dobra te skonfiskowali i przekazali baronowi Friedrichowi von Schieldenowi. W 1800 roku swoje własne dobra starosta Chłapowski odkupił od pruskich paserów. W efekcie w XIX i XX wieku Bonikowo należało do Chłapowskich. Starosta Józef Chłapowski był ojcem Jana Anzelma Chłapowskiego (1796 lub 1797-1843), założyciela tak zwanej linii bonikowskiej rodziny Chłapowskich. Po śmierci Jana Anzelma jego żona Emilia z Koczorowskich (1807-1894), prowadząc świetnie interesy, w czasie swego długiego życia znacznie poprawiła finanse rodziny. Synem Jana Anzelma i Emilii był Stefan Euzebiusz Chłapowski (1835-1884), prezes rady nadzorczej Bazaru, członek sejmiku powiatowego w Kościanie, współzałożyciel cukrowni i mleczarni w Kościanie, ożeniony z Marią z Ponińskich (1842-1899).

Bonikowo

Wielka szkoda, że wszystko, co pozostało po wspaniałym neobarokowym założeniu w Bonikowie, to oficyna, domek ogrodnika i ruina efektownej wzniesionej z cegły i ciosanego kamienia lodowni. Przed rokiem 1945 stał tu jeszcze pałac z lat 1907-1911, zaprojektowany dla Alfreda Chłapowskiego przez Rogera Sławskiego, a powstały w wyniku radykalnej przebudowy starszej siedziby w „guście włoskim” wzniesionej dla Stefana Euzebiusza Chłapowskiego w 1868 roku. Choć zasadniczo nowy pałac zachowywał bryłę wcześniejszej rezydencji, jego wyraz był już zupełnie inny. Była to chyba najbardziej barokowa i najmniej klasycystyczna z siedzib zaprojektowanych przez Rogera Sławskiego – pałac piętrowy, nakryty mansardowymi dachami, z wejściem poprzedzonym monumentalną wieloboczną loggią, pod którą dopiero murowany ganek. Jej mansardowy dach podtrzymywały filary i flankujące je kolumny. Po jednej stronie loggii znajdował się płytki ryzalit zwieńczony dekoracyjnym barokowym szczytem, po drugiej – kwadratowa wieża nakryta cebulastym hełmem. Całość mimo dużego zróżnicowania była bardzo harmonijna.

Boczków

Parterowy dwór z mieszkalnym poddaszem, z końca XIX wieku, na planie litery T, z czterokolumnowym gankiem w fasadzie głównej, nakryty dwuspadowymi dachami, ze sterczynami na narożnikach. Boczków występuje w źródłach od 1403 roku. Do XVII wieku miał wielu cząstkowych właścicieli, między innymi Kurowskich, Podkockich, Sczypierskich, Politalskich. W XVIII wieku własność Korzenieckich. Potem właścicielem był Józef Otto Trąmpczyński, a w latach 1799-1826 Józef Nasierowski. W XIX stuleciu majątek należał do Colombów, Jana Nepomucena Wąsowskiego, Kretschmerów, Witholzów i od 1901 roku do drugiej wojny światowej do rodziny Materne. Właścicielem Boczkowa w 1939 roku był Niemiec Eugen Materne. Majątek w 1926 roku liczył 435 hektarów.

Czarnotul

Dwór z około 1880 roku, przebudowany nieco na początku XX wieku, parterowy, nakryty niskim dachem dwuspadowym, z trójosiowym, piętrowym ryzalitem na osi, artykułowanym czterema pilastrami w wielkim porządku i zwieńczonym trójkątnym naczółkiem. Narożniki naczółka dekorowane akrolorionami, czyli naszczytnikami. W elewacji ogrodowej analogiczny ryzalit dwuosiowy. Czarnotul co najmniej do 1967 roku stanowił jedną miejscowość z dzisiejszym sąsiednim Białotulem. W Czarnotulu były niegdyś dwie większe własności ziemskie: pierwsza to dobra rycerskie zwykłe, czyli odwieczna własność lenna, oraz druga, tak zwane dobra rycerskie allodialne, w średniowieczu pełna własność rycerska. Dobra rycerskie zwykłe leżały na terenie dzisiejszego Czarnotula, w 1881 roku należały do Adolpha Gregora i liczyły wówczas 271 hektarów. Dobra allodialne Czarnotul leżały na terenie dzisiejszego Białotula, należały w 1881 roku do Adolfa Knopfa i liczyły wówczas 295 hektarów. W okresie międzywojennym zwykłe dobra rycerskie Czarnotul nie stanowiły ośrodka większej własności ziemskiej.

zagadanienia dwor brody plawin piotrkowice kolaczkowo gorka duchowna b 2 zagadanienia dwor b 2 siekowo morkowo koszuty gluchowo niemieczkowo b 3 zagadanienia dwor b 3 baby jeziorki komorze przybyslawskie lipnica mszczyszyn b 4 zagadanienia dwor b 4 galazki wielkie lubaszcz olszowa recz szurkowo b 5 zagadanienia dwor b 5 zolcz tulce rakowka krzycko male chwaliszewo b 6 zagadanienia dwor b 6 kuchary przysieka wojnowice zbechy samostrzel b 7 zagadanienia dwor b 7 koscianki wlasciciele wroblewa wroblewo woniesc naleczowie szamotulscy b 8 zagadanienia dwor b 8 baszta halszki szamotuly sulejewo pudliszki osiek b 9 zagadanienia dwor b 9 wlasnosc kornika ciekawa rezydencja kornik bialotul trzebosz b 10 zagadanienia dwor b 10 borzewscy przygodzice pozarowo dzierznica gasawy b 11 zagadanienia dwor b 11 popowo wszolow rogowo galowo fabianow b 12 zagadanienia dwor b 12 korzkwy orla procyn zerniki miedwin b 13 zagadanienia dwor b 13 mielzynscy chobienice strzeszki suchary rod wezykow b 14 zagadanienia dwor b 14 zalesie witoslaw tarnowo paluckie starezyn prusim b 15 zagadanienia dwor b 15 bieczyny dabki glugowiec myszkowo przylepki b 16 zagadanienia dwor b 16 jankowscy jankowice helenowo gutow nazwa palacu b 17 zagadanienia dwor b 17 chlapowscy wlasnosc kosciana bonikowo boczkow czarnotul b 18 zagadanienia dwor b 18 czarnotki ciolkowscy ciolkowo tworca palacu gola b 19 zagadanienia dwor b 19 gorkowie grabonog wegorzewo sobiejuchy smogulecka wies b 20 zagadanienia dwor b 20 skoraczewscy skoraczew przebedowo lacko czarnuszka